İlk aşama olan transkripsiyon (yazılma), ökaryotik hücrelerin çekirdeğinde gerçekleşir. Bu aşamada, RNA polimeraz adlı enzim, DNA'nın "promotör" olarak bilinen özel bir bölgesine bağlanır. Enzim bağlandıktan sonra DNA çift sarmalını açar ve ipliklerden birini kalıp (şablon) olarak kullanarak tek sarmallı bir haberci RNA (mRNA) molekülü sentezler. Oluşan bu mRNA zinciri, DNA'nın kalıp ipliğine tamamlayıcıdır ve timin (T) yerine urasil (U) içerir. Transkripsiyon tamamlandıktan sonra, pre-mRNA adı verilen bu yeni RNA molekülü birkaç değişikliğe uğrar: RNA'yı korumak ve ribozoma bağlanmayı kolaylaştırmak için 5' ucuna bir kap (başlık) eklenir, 3' ucuna ise RNA’nın kararlılığını artıran bir poli-A kuyruğu ilave edilir. Ayrıca, kodlama yapmayan intron adı verilen diziler, kesilip çıkarılarak geriye sadece kodlama yapan ekzonlar bırakılır. Bu işlemlerin ardından oluşan olgun mRNA, sitoplazmaya taşınmaya hazır hale gelir.
mRNA sitoplazmaya ulaştığında, translasyon (çevrilme) süreci başlar. mRNA, ribozoma bağlanır ve ribozom, mRNA üzerindeki nükleotid dizilerini üçlü baz grupları olan kodonlar şeklinde okur. Her kodon, belirli bir amino asidi temsil eder ve bu amino asit, karşılık gelen taşıyıcı RNA (tRNA) molekülü tarafından ribozoma getirilir. Ribozom, tRNA üzerindeki antikodonlarla mRNA üzerindeki kodonların eşleşmesini sağlar ve bitişik amino asitler arasında peptit bağlarının oluşumunu katalizler. Bu süreç, bir durdurma (stop) kodonu ile karşılaşılana kadar devam eder ve bu da translasyonun sona erdiğini gösterir. Sonuç olarak, yeni bir polipeptit zinciri sentezlenir. Bu zincir daha sonra katlanarak ve bazen translasyon sonrası modifikasyonlara uğrayarak işlevsel bir protein haline gelir.
Dolayısıyla DNA’dan proteine uzanan bu süreç, genetik bilginin doğru ve düzenli bir şekilde ifade edilmesini sağlayan hassas ve koordine bir dizi moleküler olaydan oluşur. Bu süreç, tüm canlı hücrelerin yapı ve işlevlerinin temelini oluşturur.
Kaynaklar
- https://www.instagram.com/reel/DLKnHJwBslY/?igsh=ZW92ZnJ0ZXRvYnNy
