Biyoinformatik dünyasına kaliteli, özgün ve Türkçe içerikler kazandırmayı hedefleyen bir platform..

Prokaryot hücrelerde(özellikle bakterilerde) kromozomal DNA haricinde bulunan ekstra genetik elementtir. Genetik mühendisliğinde, genellikle bir geni çoğaltmak, bir geni başka bir hücre içine sokmak ya da bir gene etki ederek o genin çalışmamasını sağlamak(nakavt) amacıyla kullanılırlar.

Plazmid terimi Amerikalı moleküler biyolog Joshua Lederberg tarafından 1952’de ilk defa kullanılmıştır.

Prokaryot hücrelerin çoğu kromozom dışında ekstra genetik elementler, özellikle plazmitler içermektedir. Binlerce farklı plazmit bilinmektedir. Sadece Escherichia Coli suşlarından 300'ün üzerinde doğal plazmit izole edilmiştir. Hemen hemen tüm plazmitler çift iplikçi DNA'dan oluşur. Çoğunluğu halkasal formda olmasına rağmen, doğrusal plazmitler de bilinmektedir. Tipik olarak plazmitler halkasal formda, çift iplikçikli DNA molekülleri olup keomozomun %5'inden daha küçüktür.

Resim 1: Bakteri kromozomu ve bakteri plazmidinin elektron mikroskobu görüntüsü

Plazmidler(okla gösterilen) halkasal şekilde ve ana kromozomdan çok küçüktür. Hücre (büyük ve beyaz yapı) dikkatli bir şekilde parçalanır ve DNA bütünlüğü bozulmaz.

Küçük, halkasal DNA olup, hücrenin hücrenin kromozomal DNA'sından bağsız olarak replike olabilmektedir. Plazmidler genellikle 5-40 kilo baz çifti(kbç) uzunluğundadır. Büyüklükleri 500kb'a kadar çıkabilir. Plazmidler, proteinleri sentezleyecek bilgileri içermektedirler; örneğin, antibiyotik dirençlik genleri. Bakteriler, plazmitleri takas edebilmektedir. Plazmidler hızla replike olabildiklerinden ve hücreler arasında kolay transfer edilebildiklerinden, bakterilere ve mayalara genlerin sokulması ve çoğaltılması amacıyla genetik mühendisliğinde vektör olarak kullanılmaktadır.

Plazmidler kromozom dışı ekstra genetik materyallerdir. Hemen hemen tüm bakteri cinslerinde olsa da bakteriler için mutlaka gerekli değildir. Sayısı 1 ile 5 arasında değişir. Bakteriler haricinde bazı bitkilerde ve mayalarda bulunabilirler.

Vektörler

Genetik mühendislikte kullanılan plazmidlere vektör denir. Bir canlıdan diğerine gen aktarımı için kullanılırlar. Vektör, ilgili geni çoğaltma ve ekspresyon için hedef hücreye taşıyan bir araç görevi görür.

www.addgene.org adresinden bütün plazmidlere bakabilirsiniz.