Poliploitlik, bir hücre ya da organizmanın, her bir kromozomunun ikiden fazla kopyasına sahip olması durumudur.
Organizmalar çoğunlukla diploit olmakla birlikte, hücre bölünmesinin olduğu gibi gerçekleşmemesi sonucu, poliploit hücre ve organizmalar ortaya çıkabilir. 2n=diploit hücrede her bir kromozomdan iki adet bulunur.
- n haploit İnsan sperm ve yumurta hücreleri, bazı mantarlar
- 2n diploit İnsan, kedi, köpek, çoğu hayvan
- 3n triploit Çekirdeksiz karpuz, bazı muz çeşitleri
- 4n tetraploit Yonca, bazı patates türleri, pamuk türleri
- 5n pentaploit
- 6n hagzaploit Ekmeklik Buğday
- 8n oktoploit şeker kamışı
Neden Çoğu Hayvan Diploid?
Mayoz bölünmenin düzgün gerçekleşmesi için kromozomların eşleşmesi gerekir. Tek sayılı setlerde (özellikle 3N) bu eşleşme zorlaşır ve canlı çoğunlukla kısır olur.
Örnek
- Çekirdeksiz karpuz = 3N (Triploid) → Tohum oluşturamaz.
- Bu nedenle çekirdeksizdir.
Bitkilerde Neden 4N ve 6N Sık Görülür?
Bitkiler kromozom setlerinin artmasını (poliploidi) hayvanlara göre daha iyi tolere eder.
Avantajları
- Daha büyük hücreler
- Daha büyük meyveler
- Daha yüksek verim
- Çevresel strese dayanıklılık
Bu yüzden tarımda birçok önemli bitki poliploiddir. Örneğin ekmeklik buğdayın genomu yaklaşık olarak AABBDD (6N) şeklindedir.
Özet
| Canlı / Hücre | Ploidi Düzeyi |
|---|---|
| İnsan | Diploid (2N) |
| Sperm / Yumurta | Haploid (N) |
| Çekirdeksiz karpuz | Triploid (3N) |
| Patates | Tetraploid (4N) |
| Ekmeklik buğday | Hexaploid (6N) |
Poliploit bitkilerin çiçek ve meyveleri diploit bitkilere göre daha büyüktür. Bu özellik poliploit bitkilerin ticari önemini artırmaktadır.
- Alloploidi İki farklı türün melezleşmesi yani farklı genomların bir araya gelmesi. Birden fazla genin melezlenmesi sonucu oluşan türler. Örnek: Buğday
- Autoploidi Aynı tür içinde kromozom sayısının katlar halinde artması
