Hücre ölümü kaza eseri olabildiği gibi bilerek(ya da önceden tasarlanmış/programlı) ölüm biçiminde de olabilir. Bilim dilinde kaza ile ölümden farklı olan bu ölüm programına apoptosis diyoruz.
Eğer zamanından önce(erken), rastgele ve kaza eseri bir hücre ölümü varsa buna necrosis diyoruz.
Apoptosis, Homeros'un bir şiirinde sonbaharda yaprakların dökülüşü anlatan bir deyimden esinlenerek seçilmiştir. Gerçekten de sonbaharda yaprakları dökülmesinin programlı bir hücre ölümünün sonucu olduğu artık bilinmektedir.
Yunancada apo(=ayrı) ve ptosiz(=düşen) kelimelerinin birleştirilmesi ile sonbahardaki sararmış yaprakların dökülmesi anlamında kullanılmakla birlikte programlı hücre ölümü, hücre intiharı ve hücre kaybı olarak da tanımlanmaktadır.
- Dokulardaki hücre sayısının sabit tutulmasından sorumludur.
- Organizma için tehlike arz eden hücrelerin tümüyle ortadan kaldırılmasını sağlayarak önemli bir savunma da oluşturur (Virüsle enfekte hücreler).
- DNA hasarı oluşması durumunda, hasarın meydana geldiği hücre apoptoz ile ortadan kaldırılır. Bu şekilde DNA yapısında zararlı mutasyonları bulunduran hücrelerin, kanserleşme potansiyeli ortadan kaldırılmış olur.
Apoptotik hücreler organizmanın bazı dokularında ve hücrelerinde sürekli olarak oluşmaktadırlar ve bu oluşum ömür boyu devam etmektedir.
DNA hasarı oluşmuş hücreler, sıklıkla apoptozisle kendilerini öldürürler.
Apoptozise gidemeyen ve genetik olarak değişmiş hücreler, ileride kanser gelişimine neden olabilirler.
Kemik iliğinden sürekli olarak hücre üretimi devam ederken, günde yaklaşık 5x1011 kan hücresi apoptozis yolu ile yok edilmektedir. Barsak epitel hücrelerinin devamlı yenilenmesi ve insanlarda embriyonel gelişim esnasında ayak ve el parmakları arasındaki perdelerin kalkması örnek verilebilir.
Apoptosis Süreci
Nekrozdan farklı olarak, apoptosise uğrayan bir hücre küçülerek ölür. Apoptosis sinyali alan bir hücrenin kromatini ve sitoplazması (hücre içi sıvısı) yoğunlaşmaya ve hücrenin boyutları küçülmeye başlar. Daha sonra apoptotik cisimciklere parçalanır. Oluşan apoptotik cisimcikler, yakınlarındaki hücreler veya makrofajlar tarafından fagosite edilerek (sindirilerek) yok edilir.
